Zelf aan de slag
Hulp bij digitale toegankelijkheid
Je site of je PDF moet toegankelijk zijn, en je weet nog niet waar je staat. Hieronder staan de tools waarmee je dat zelf kunt nakijken, met de beperkingen die elke tool heeft.
Deze lijst telt 16 tools en is bijgewerkt op . Prijzen en functies veranderen; controleer ze bij de aanbieder zelf.
Een geautomatiseerde scan herkent ongeveer 30% van alle checkpunten onder WCAG. Dat cijfer is een schatting uit het vakgebied. Wat overblijft is alles waar betekenis bij komt kijken: of een alt-tekst klopt bij de afbeelding, of de leesvolgorde logisch is, of je met het toetsenbord weer uit een dialoogvenster komt. Nul fouten in een scan is dus geen bewijs: Proper Access onderzocht een site die in de scan nul fouten gaf en leverde een rapport op met ruim honderd bevindingen.
Een pagina zelf controleren
Deze zet je aan op de pagina die je op dat moment bekijkt. Je ziet het resultaat meteen in de pagina zelf. Begin hier als je nog niet weet waar je staat.
-
WCAG Radar
Proper Access · Chrome, Firefox
Bookmarklet en browserextensie met drie tabbladen: redactie, design en development. Samen 45 checks, van alt-teksten, koppen en linkteksten tot contrast, focus en ARIA, gemarkeerd in de pagina die je op dat moment bekijkt. Alles rekent in je eigen browser, dus je kunt ook testen achter een login, op een acceptatieomgeving en op localhost.
Wat hij niet doet: Het is geen crawler die je hele site afloopt en geen vervanging van een handmatig onderzoek. Bij een streng Content Security Policy werkt alleen de extensie en niet de bookmarklet.
Prijs: Gratis basisversie zonder account. Voor alle checks en de export is een licentie nodig, vanaf € 119 per jaar.
-
axe DevTools
Deque · Chrome, Firefox, Edge
Browserextensie voor wie zich prettig voelt bij het lezen van de broncode van een website: de bevindingen verwijzen naar elementen en attributen, dus je moet weten waar je die terugvindt. Zoekt de meetbare fouten op en legt per bevinding uit wat er mis is. Weinig valse meldingen. De engine eronder, axe-core, draait ook onder de wekelijkse WCAG-scan van deze monitor.
Wat hij niet doet: Alles waar een oordeel bij hoort blijft buiten beeld: of een alt-tekst klopt bij de afbeelding, of de leesvolgorde logisch is, of je met het toetsenbord weer uit een dialoogvenster komt.
Prijs: Gratis, met betaalde uitbreidingen.
-
WAVE
WebAIM · Chrome, Firefox, Edge
Zet iconen en markeringen in de pagina zelf, dus je ziet meteen waar iets zit. Het snelste visuele overzicht van deze lijst.
Wat hij niet doet: Om te begrijpen wat een melding betekent heb je behoorlijk wat technische kennis nodig. Daar komt bij dat WAVE regelmatig dingen meldt die geen echt probleem zijn, dus elke melding moet je zelf nalopen en beoordelen.
Prijs: Gratis.
-
Accessibility Insights for Web
Microsoft · Chrome, Edge
Combineert een automatische scan met een geleide handmatige toets. Die toets loopt stap voor stap langs de checks die een tool niet zelf kan doen, zoals de toetsenbordbediening en de focusvolgorde.
Wat hij niet doet: De geleide toets kost tijd en vraagt kennis van WCAG. De tool stelt de vragen, jij geeft het oordeel.
Prijs: Gratis.
-
Lighthouse
Google · Chrome
Zit al in Chrome, onder de ontwikkelaarstools. Geeft in een paar seconden een indruk van de meetbare fouten.
Wat hij niet doet: De score van 0 tot 100 is misleidend. Een 100 betekent dat Lighthouse niets vond in wat het kan controleren, en niet dat je site toegankelijk is. Die 100 duikt met enige regelmaat op als bewijs in een aanbesteding, en dat is het niet.
Prijs: Gratis.
-
ANDI
Social Security Administration · Elke browser
Bookmarklet die niets installeert. Bruikbaar op een werkplek waar je geen extensies mag installeren.
Wat hij niet doet: Engelstalig, en de uitleg verwijst naar de Amerikaanse regelgeving in plaats van naar de norm die hier geldt.
Prijs: Gratis.
Kleur en contrast meten
Voor tekst op een effen achtergrond doet een in-pagina checker dit al. Deze twee heb je nodig zodra tekst op een foto of op een verloop staat.
-
WCAG Radar
Proper Access · Chrome, Firefox
Meet het contrast van tekst en van informatieve interface-elementen en geeft de contrastverhouding erbij. Staat je tekst op een foto of op een verloop, dan meet je de twee kleuren zelf met de pipetten.
Wat hij niet doet: Welke twee kleuren je moet vergelijken, bepaalt de radar niet. Bij halftransparante lagen en achtergrondafbeeldingen blijft dat je eigen afweging.
Prijs: Gratis basisversie zonder account. Voor alle checks en de export is een licentie nodig, vanaf € 119 per jaar.
-
WebAIM Contrast Checker
WebAIM · Website
Twee kleuren invullen, contrastverhouding eruit, met een oordeel over niveau AA en AAA. De snelste manier om een kleurenpaar te controleren.
Wat hij niet doet: Werkt met kleurwaarden die je zelf invult. Staat je tekst op een foto of een verloop, dan moet je de kleur eerst ergens anders meten.
Prijs: Gratis.
-
Colour Contrast Analyser
TPGi · Windows, macOS
Desktopprogramma met een pipet waarmee je kleuren van je scherm plukt. Precies wat je nodig hebt bij tekst op een foto of op een verloop, waar geen kleurwaarde in de code te vinden is.
Wat hij niet doet: De tool bepaalt niet welke twee kleuren je moet vergelijken. Halftransparante lagen, schaduwen en achtergrondafbeeldingen maken dat lastiger dan het lijkt.
Prijs: Gratis.
Koppen en structuur bekijken
De koppenstructuur bepaalt hoe iemand met een schermlezer door je pagina navigeert. Fouten daarin zie je niet aan de opmaak.
-
WCAG Radar
Proper Access · Chrome, Firefox
Tekent alle koppen met hun niveau en waarschuwt als je een niveau overslaat. De kopteksten zelf krijgen ook een beoordeling, dus je ziet niet alleen of de hiërarchie klopt. Je ziet ook waar tekst alleen groot en opvallend is gemaakt zonder dat er een kop-element onder zit.
Wat hij niet doet: Een kloppende hiërarchie en een leesbare koptekst zijn nog geen goede kop. Of een kop dekt wat eronder staat, beoordeel je zelf.
Prijs: Gratis basisversie zonder account. Voor alle checks en de export is een licentie nodig, vanaf € 119 per jaar.
-
HeadingsMap
Browserextensie · Chrome, Firefox
Toont de koppenstructuur van een pagina als boom. In één blik zie je of je van een kop op niveau 2 naar niveau 4 springt of dat er twee koppen op niveau 1 staan.
Wat hij niet doet: Een kloppende hiërarchie zegt niets over de inhoud van je koppen. Een pagina waar elke kop "Meer informatie" heet, komt er foutloos doorheen en helpt niemand.
Prijs: Gratis.
Schermlezers
Een schermlezer is geen meetinstrument. Het is de manier waarop een deel van je bezoekers je site werkelijk gebruikt. Je zet hem dus niet aan om iets af te vinken, maar om te horen wat er gebeurt.
-
NVDA
NV Access · Windows
Gratis en open source schermlezer voor Windows. Veel gebruikt bij het testen van websites, en de eerste keus als je er maar één wilt leren bedienen.
Wat hij niet doet: Een schermlezer is geen meetinstrument. Het is de manier waarop een deel van je bezoekers je site gebruikt. Reken erop dat de eerste keer tegenvalt: bedienen is een vaardigheid, en wie hem voor het eerst aanzet hoort vooral ruis.
Testen met NVDA: zo begin je op Windows
Prijs: Gratis.
-
VoiceOver
Apple · macOS, iOS
Zit ingebouwd in macOS en iOS. Op de Mac zet je hem aan met Cmd + F5. Op iOS is dit de schermlezer waarmee je een app op een echt toestel toetst.
Wat hij niet doet: VoiceOver op de Mac gedraagt zich anders dan VoiceOver op iOS. Een test op je laptop zegt dus niets over je app.
Testen met VoiceOver: zo begin je op de Mac
Prijs: Gratis, zit in het besturingssysteem.
-
TalkBack
Google · Android
Zit ingebouwd in Android. Nodig zodra je een Android-app onderzoekt.
Wat hij niet doet: Toestellen en Android-versies verschillen onderling. Test op het toestel dat je doelgroep gebruikt en niet alleen in een emulator.
Zo gebruik je TalkBack op Android
Prijs: Gratis, zit in het besturingssysteem.
-
JAWS
Freedom Scientific · Windows
Betaalde schermlezer voor Windows, veel gebruikt binnen grotere organisaties. Werkt je publiek in zo'n omgeving, dan is dit de software waarmee ze je site openen.
Wat hij niet doet: Schermlezers gedragen zich onderling verschillend. Toets je alleen in JAWS, dan mis je wat NVDA en VoiceOver van dezelfde pagina maken.
Prijs: Betaald.
PDF en documenten
Een PDF op je site valt onder dezelfde eisen als de site zelf. Een document dat je alleen aanbiedt om te downloaden telt dus gewoon mee.
-
pdf-toegankelijk.nl
Proper Access · Website
Je uploadt een PDF en krijgt je eigen document terug, met een tagstructuur waar die ontbrak en met de titel, de taal en de bijbehorende instellingen erin. Je krijgt er een verslag bij: wat er is opgelost, wat er nog open staat en welke controles niet zijn gedraaid omdat er een mens naar moet kijken.
Wat hij niet doet: Een gerepareerde codelaag is nog geen toegankelijk document. Of de leesorde klopt, of een tabelkop op de goede plek staat en of een beschrijving de afbeelding dekt, stelt geen tool vast. Je krijgt dus geen verklaring dat je document aan WCAG of aan de wet voldoet.
Prijs: 2 documenten per maand gratis. Betaalde abonnementen vanaf € 29 per maand.
-
PAC 2024
axes4 · Windows
Controleprogramma voor PDF's. Met de schermlezer-voorvertoning zie je wat een schermlezer van je document maakt, en daarmee herken je tekst die geen tag heeft gekregen.
Wat hij niet doet: Controleert wat meetbaar is in de tagstructuur. Of de volgorde van die tags klopt met hoe het document gelezen moet worden, beoordeel je zelf.
Prijs: Gratis.
-
Adobe Acrobat Pro
Adobe · Windows, macOS
Hiermee werk je de tagstructuur van een bestaande PDF handmatig bij, via het paneel Toegankelijkheidstags, en pas je de leesvolgorde aan. Arbeidsintensief werk, en bij een document dat al af is soms de enige route.
Wat hij niet doet: De ingebouwde toegankelijkheidscontrole meldt wat meetbaar is in de tagstructuur. Of de leesvolgorde klopt en of een alternatieve tekst de afbeelding dekt, beoordeel je zelf. Een document zonder meldingen in Acrobat is dus nog geen toegankelijk document.
Prijs: € 285 per jaar.
De combinatie die werkt
Wil je het zelf doen, dan kom je het verst met drie dingen naast elkaar: een tool die de meetbare fouten voor je opzoekt, een schermlezer erbij, en een doorloop van je pagina met alleen je toetsenbord. Die laatste kost niets en vindt de problemen die het zwaarst wegen voor je bezoeker.
Begin bij de pagina's waar het om gaat. Voor een webshop is dat het hele afrekenproces, van product in het mandje tot betaling. Dat is ook het pad dat de Autoriteit Consument en Markt doorloopt bij een controle. Wat de toezichthouder verder doet, staat in de kennisbank.
Overlays staan er niet bij
Een overlay is een stuk JavaScript dat bovenop je site draait en daar dingen aanpast: contrast verhogen, tekst vergroten, een voorleesknop toevoegen. Wat het niet doet, is de code eronder repareren. Een knop zonder toegankelijke naam blijft een knop zonder toegankelijke naam.
Liever een compleet beeld door een expert?
Een onderzoek door een mens vindt de andere 70%: de leesvolgorde, de foutmeldingen, de bediening met alleen een toetsenbord, en of een alternatief klopt. Val je onder het Besluit digitale toegankelijkheid overheid, dan is dat ook de enige route naar een verklaring in het Register, want dat accepteert alleen onderzoek volgens WCAG-EM.
Veelgestelde vragen
Is een geautomatiseerde scan genoeg om aan de European Accessibility Act te voldoen?
Nee. De European Accessibility Act vraagt een toegankelijke website of app en schrijft geen onderzoek voor. Een scan herkent ongeveer 30% van de checkpunten onder WCAG, dus nul fouten in een scan zegt niets over de rest. Val je onder het Besluit digitale toegankelijkheid overheid, dan heb je bovendien een verklaring in het Register nodig, en dat accepteert alleen onderzoek volgens WCAG-EM.
Welke tool kan ik gebruiken als ik geen developer ben?
Begin met de gratis versie van de WCAG Radar. Die heeft een apart tabblad voor redactie, met 12 thema's die je op elke pagina moet toetsen, en zet het resultaat in de pagina zelf. Je hebt er geen account voor nodig. WAVE geeft het snelste visuele overzicht, maar om te beoordelen wat een melding daar betekent heb je behoorlijk wat technische kennis nodig.
Wat kost een toegankelijkheidstool?
De meeste kosten niets. WAVE, Lighthouse, ANDI, Accessibility Insights, de WebAIM Contrast Checker, de Colour Contrast Analyser, HeadingsMap, NVDA en PAC 2024 zijn gratis, en VoiceOver en TalkBack zitten in het besturingssysteem. Betaald zijn JAWS, Adobe Acrobat Pro met € 285 per jaar, de licentie van de WCAG Radar vanaf € 119 per jaar en pdf-toegankelijk.nl vanaf € 29 per maand voor meer dan twee documenten.
Helpt een toegankelijkheidsoverlay?
Niet voor het probleem waarvoor ze worden verkocht. Een overlay is JavaScript dat bovenop je site draait en daar dingen aanpast, zoals contrast verhogen of tekst vergroten. De code eronder repareert het niet. Een knop zonder toegankelijke naam blijft een knop zonder toegankelijke naam.
Kan ik een PDF toegankelijk maken zonder hem opnieuw op te maken?
Voor een deel. Met pdf-toegankelijk.nl of Adobe Acrobat Pro breng je een tagstructuur aan in een bestaand document. Wat geen van beide vaststelt is of de leesorde klopt en of een alternatieve tekst de afbeelding dekt. Een gerepareerde codelaag is dus nog geen toegankelijk document.